Tôn thị chưa cầm bút. Bà nhìn biên bản trước mặt, rồi tháo chiếc chuỗi hạt đàn hương khỏi cổ tay, đặt ngay ngắn bên cạnh.
“Ta muốn tự ghi rõ khoản góp vào quỹ,” bà nói. “Số bạc, nguồn tiền và ngày giao đều phải có. Ta không muốn lời hứa hôm qua thành một dòng mơ hồ.”
Uyển Ninh xoay tờ biên nhận về phía bà. “Mẫu thân ghi trước số bạc và nguồn tiền. Sau khi đếm đủ, người giao, người nhận và người kiểm sẽ cùng ký. Trước lúc ấy, con chưa thể ghi là quỹ đã nhận.”
Tôn thị mở chiếc hòm nhỏ cạnh ghế, lấy ra một túi vải buộc dây xanh. Bà đặt túi lên bàn, tự tháo nút.
“Ba mươi lượng. Tiền hồi môn còn lại của ta, cùng tiền bán đôi vòng bạc tháng trước. Hôm nay ta giao khoản này. Nó không đổi lấy quyền định đoạt hôn sự của các con gái, cũng không cho ta quyền quản trà đ**m.”
“Xin mẫu thân ghi nguyên ý ấy vào biên nhận.”
Tôn thị cầm bút, viết số bạc, nguồn tiền và ngày giao. Bà dừng lại ở dòng cuối, đọc thầm một lượt rồi đẩy tờ giấy về phía Uyển Ninh.
Tiền ma ma đặt chiếc cân nhỏ lên bàn. Thẩm thị ngồi đối diện, Minh Châu mở sổ quỹ, ghi ngày tháng và chừa chỗ cho số bạc thực nhận. Tôn thị nhìn ba người rồi đẩy túi vải sang.
Từng nén bạc được đặt lên cân. Tiền ma ma đọc trọng lượng, Thẩm thị kiểm lại, Minh Châu ghi từng dòng. Họ đếm đủ ba mươi lượng, không lẫn văn tiền. Minh Châu cộng lại, đọc con số thành tiếng; Tiền ma ma xác nhận, Thẩm thị rà từng mục.
Tôn thị ký tên dưới dòng giao bạc. Tiền ma ma và Thẩm thị ký nhận, Uyển Ninh ký xác nhận đã đối chiếu. Minh Châu ghi khoản tiền vào sổ, không cộng nó với hoa lợi của trà đ**m. Biên nhận được trao lại cho Tôn thị xem trước khi một bản cất trong tập chứng từ quỹ, bản kia giao cho bà.
“Thế này là rõ,” Tôn thị nói.
“Rõ bạc đã giao, người đã nhận và người kiểm,” Uyển Ninh đáp. “Quyền trong nhà vẫn theo quy chế chung.”
Tôn thị đặt biên nhận xuống, không giữ lại tờ nào trên bàn.
Hội đồng chuyển sang quy chế quỹ. Uyển Ninh đặt bản dự thảo cạnh bản sao khế cũ, nhưng không đọc thay mọi người. Nàng mời từng người xem điều khoản, rồi ghi những chỗ cần quyết.
Thẩm thị chỉ vào dòng đầu. “Một phần mười hoa lợi của hai trà đ**m, sau khi trừ tiền công và chi phí nhập hàng có chứng từ. Chỉ tính bạc đã thu. Phần được trích chuyển vào kho riêng, không nhập vào tiền trả nợ gia nghiệp.”
Hoài Tín hỏi: “Nếu chưa thu được bạc thì ghi thế nào?”
“Ghi số đã thu, không ghi trước,” Uyển Ninh nói. “Khi bạc về, chưởng quỹ đối chiếu tiền công và chi phí có chứng từ rồi mới trích phần quỹ.”
Tiền ma ma nhìn mục người giữ kho. “Ta giữ chìa khóa. Nhưng sổ thu chi phải do người khác ghi, khoản chi cũng không thể chỉ một mình ta xác nhận.”
“Minh Châu ghi sổ, có tiền công riêng,” Uyển Ninh nói. “Mỗi khoản chi ghi mục đích, số bạc, người nhận và chứng từ. Hai người ký. Cuối tháng đối chiếu sổ với bạc trong kho.”
Thẩm thị lật sang trang kế. “Ta nhận phần kiểm kê độc lập. Nhưng việc kiểm sổ quỹ không khiến ta phải một mình gánh trách nhiệm bảo toàn phần quyền của Kỳ An. Hai việc phải ghi riêng.”
“Đúng,” Uyển Ninh đáp. “Tẩu tẩu kiểm sổ và kho theo quy chế. Phần quyền của Kỳ An vẫn theo giấy ủy quyền, không nhập vào quỹ.”
Tôn thị nhìn dòng ghi người góp vốn. “Ta góp bạc, nhưng không đòi quyền ký chi. Nếu sau này hội đồng giao cho ta ký thì ta cũng theo cùng phép tắc.”
Nguồn truyện: Gia Phả Bên Kia Bức Bình Phong
“Khoản góp không mua quyền riêng,” Hoài Chương nói. Ông nhìn bà rồi đưa mắt về bản quy chế. “Lệ này áp dụng như nhau cho mọi người.”
Minh Châu viết lại điều khoản vào bản sạch. Nàng dừng bút ở mục công việc của mình.
“Tiền công của muội tính theo ngày ghi sổ chứ?”
“Theo ngày làm, ghi riêng,” Uyển Ninh đáp. “Khoản học nghề cũng có dòng riêng. Không lấy tiền ăn ở hay việc trong nhà thay tiền công.”
“Cuối tháng ta sẽ kiểm số ngày làm với sổ,” Thẩm thị nói. “Ta kiểm con số, không quyết thay phần việc của muội.”
Minh Châu cúi xuống ghi tiếp. Nét chữ nàng đều, không cần sửa lại lần nào.
Các chưởng quỹ được mời vào trình kết quả giao thử. Chưởng quỹ trà đ**m đặt lên bàn biên bản cân nhận, có dấu bến cùng chữ ký người làm chứng. Hai mươi bốn kiện đạt chuẩn đã tới bến và được cân nhận; số kiện, phẩm cấp, ngày nhận đều khớp với khế.
“Phùng gia đã trả đủ phần còn lại?” Uyển Ninh hỏi.
“Đúng hạn, vào ngày thứ ba sau khi cân nhận,” chưởng quỹ đáp. “Khoản đặt trước được trừ đúng như khế. Bạc đã vào sổ thu, có giấy nhận.”
Uyển Ninh lần lượt xem biên bản, giấy nhận và khế giao thử. Dấu bến rõ, số kiện khớp, không có khoản nào nằm ngoài điều khoản đã ký.
“Phí lưu kho?”
“Ba ngày, mỗi kiện hai văn một ngày. Giấy bến ghi đủ số kiện và số ngày. Không vượt mức hai bên đã thuận.”
Hoài Chương rà tờ biên nhận rồi chuyển cho Hoài Tín. “Không có khoản thu thêm.”
“Không có,” chưởng quỹ xác nhận.
Uyển Ninh mở sổ đến dòng ghi Phùng gia. “Còn khoản một nghìn hai trăm lượng trước đây?”
“Chưa giải ngân,” chưởng quỹ nói. “Phùng gia gửi thư xác nhận mới. Trong thư ghi khoản ứng cũ không còn gắn với hôn sự, không phát sinh nghĩa vụ vay vì chưa giao bạc. Việc mua trà sau này sẽ theo từng khế riêng.”
Uyển Ninh đọc lại thư. Dấu của Phùng gia đóng bên dưới lời xác nhận; nội dung tách khoản tiền chưa giao khỏi khế giao thử vừa hoàn tất. Nàng ghim thư vào tập giấy đối chiếu, đặt ngoài lịch trả nợ.“Khoản ấy vẫn không phải tiền của Lục gia,” nàng nói. “Không ghi vào sổ thu, cũng không tính thành nghĩa vụ phải trả.”
Tôn thị nhìn lá thư một lúc rồi gật đầu. “Ghi đúng như vậy.”
Chưởng quỹ khác trình sổ bán mười hai kiện trà phẩm cấp thấp. Số trà được cân riêng, tiền bán ghi riêng vào phần chuyến hàng của Hoài Tín. Phí hong và phí chuyển hàng đều có giấy nhận; khoản thu còn lại được tính sau khi trừ đủ hai khoản ấy.
“Có trộn vào lô Phùng gia không?” Uyển Ninh hỏi.
“Không. Cân riêng, bán riêng, sổ thu cũng riêng.”
Thẩm thị dò số cân và chứng từ phí rồi ký xác nhận đã kiểm. Minh Châu chuyển bản đối chiếu cho Uyển Ninh.
Hoài Tín nhìn khoản còn lại. “Phần này đưa vào kỳ hoàn của huynh.”
“Ghi theo số thực thu sau khi trừ chi phí có chứng từ,” Uyển Ninh nói. “Nó thuộc khoản phải hoàn của chuyến hàng, không nhập vào tiền Phùng gia đã trả, cũng không tính hai lần.”
Hoài Tín ký dưới bản kê. “Huynh hiểu.”
Hoài Chương kéo tờ phạm vi quản lý trà trang đến trước mặt. Văn bản ghi người quản được quyết việc thường nhật trong ngân khoản đã duyệt; khoản vượt mức hoặc có thể ảnh hưởng phẩm cấp, hạn giao phải báo hội đồng. Mọi khoản vay, cầm cố hay chuyển nhượng tài sản gia nghiệp cần hội đồng chấp thuận và đủ chữ ký theo khế.
Ông đọc từng dòng, dừng ở phần nghĩa vụ báo cáo. “Ta ký phạm vi này. Việc vay, cầm cố, chuyển nhượng không thể do một mình ta quyết.”
Thẩm thị đặt giấy ủy quyền của Kỳ An cạnh bản ghi quyền khai thác Long Tỉnh. “Ta ký thay mặt Kỳ An trong đúng phạm vi được giao. Phần quyền của con vẫn giữ nguyên, không dùng làm vật bảo đảm hay bù lỗ.”
Hoài Chương xem lại câu chữ. “Ghi rõ theo giấy ủy quyền.”
Thẩm thị ký xác nhận rồi cất giấy vào tập riêng. Không ai đưa giấy ấy vào hồ sơ vay.
Hoài Tín nhận lịch hoàn trả phần vốn còn thiếu. Khoản vốn riêng hắn đã nộp được ghi trừ vào số phải hoàn; tiền bán mười hai kiện được ghi theo số thực nhận sau phí. Những kỳ tiếp theo lấy từ vốn riêng và thu nhập của hắn, có ngày đến hạn cụ thể.
Uyển Ninh chỉ vào dòng đầu. “Kỳ thứ nhất vào ngày mười lăm tháng tới, từ vốn riêng của huynh. Kỳ thứ hai vào ngày mười lăm tháng kế tiếp, từ vốn riêng và thu nhập đã kê. Khoản bán trà được trừ theo số thực thu, không thay cho kỳ đã định.”
Hoài Tín đọc lại. “Nếu tiền chưa về đúng hạn?”
“Báo hội đồng trước ngày đến hạn, kèm sổ thu chi. Không tự chuyển tiền hàng sang chuyến khác.”
Hắn ký từng trang. Hoài Chương ký xác nhận đã nhận báo cáo, không nhận thay nghĩa vụ của em trai. Thẩm thị đối chiếu số vốn đã nộp rồi ký vào bản kê.
Uyển Ninh mở lịch trả khoản vay hai nghìn lượng do Hoài Chương bảo lãnh. Bản chủ nợ chấp thuận đã ghi đủ các kỳ theo ngày tháng, số tiền và hạn giao. Bên cạnh mỗi kỳ là nguồn thu dự kiến cùng người chịu trách nhiệm; các dòng đều lấy từ doanh thu thực thu của hai trà đ**m và tiền hợp đồng vận chuyển đã ký.
“Kỳ đầu đến hạn ngày hai mươi tháng tới,” nàng đọc. “Chưởng quỹ hai trà đ**m giao bạc thu được sau khi trích phần quỹ, có biên nhận. Đại ca trình sổ thu; quản sự Chu đối chiếu chứng từ.”
Hoài Chương rà lại bản chấp thuận. “Khớp.”
Uyển Ninh đọc tiếp từng dòng. Kỳ thứ hai đến hạn ngày hai mươi tháng sau nữa, lấy bạc thực thu của hợp đồng vận chuyển đang có hiệu lực; chưởng quỹ phụ trách hợp đồng lập giấy nhận, Hoài Chương trình sổ trước ngày giao. Kỳ thứ ba đến hạn ngày hai mươi tháng kế tiếp, lấy doanh thu hai trà đ**m sau tiền công, chi phí nhập hàng có chứng từ và nghĩa vụ đến hạn; chưởng quỹ giao bạc, quản sự Chu đối chiếu. Kỳ thứ tư đến hạn ngày hai mươi tháng tiếp theo, lấy bạc từ các chuyến vận chuyển đã ký và khoản thu còn lại của hai trà đ**m; người phụ trách từng khoản ghi nhận, Hoài Chương trình hội đồng kiểm tra. Kỳ cuối cùng, ngày hai mươi tháng kế tiếp nữa, thanh toán phần còn lại từ doanh thu đã ghi trong sổ theo kỳ thu tiền; quản sự Chu xác nhận chứng từ, chưởng quỹ giao bạc và Hoài Chương ký bàn giao. Số tiền từng kỳ được chép đúng theo bản chủ nợ đã chấp thuận.
“Không kỳ nào được tính bạc chưa thu,” Uyển Ninh nói. “Nếu nguồn thu chậm, báo chủ nợ trước hạn và xin đổi ngày bằng văn bản. Không tự coi khoản chưa nhận là tiền sẵn có.”
Hoài Chương ký xác nhận phần quản lý và trách nhiệm trình sổ. Quản sự Chu đối chiếu từng ngày với giấy của chủ nợ, rồi ký bên cạnh. Các chưởng quỹ nhận phần việc của mình bằng biên nhận riêng.
Lịch chuyến hàng của Hoài Tín được đặt bên cạnh, không cộng lẫn với lịch vay do Hoài Chương bảo lãnh. Số phải hoàn căn cứ vào phần bạc chuyển vượt quá giá trị hàng thực nhận, sau khi trừ khoản đã nộp và khoản thu mười hai kiện. Hàng còn ở bến cùng phí chưa có chứng từ vẫn để thành mục riêng; không coi hàng chưa bán là bạc có thể trả.
“Con số bốn nghìn tám trăm từng được kê chung,” Uyển Ninh nói, “trong đó có khoản một nghìn hai trăm của Phùng gia chưa giao. Vì thế đó không phải số tiền Lục gia đã nhận, cũng không phải toàn bộ nghĩa vụ phải trả đã xác định.”
Nàng chỉ vào khoản chuyến hàng. “Một nghìn sáu trăm là số tiền ứng được ghi trong chứng từ. Phần Hoài Tín phải hoàn là khoản chênh đã đối chiếu, trừ số đã nộp và khoản thu được ghi nhận. Không lấy toàn bộ tiền ứng làm số phải hoàn, cũng không cộng khoản hoàn lần nữa vào sổ nợ.”
Thẩm thị nhìn hai tập lịch. “Vậy mỗi khoản giữ đúng chứng từ và người chịu trách nhiệm của nó.”
“Phải vậy.”
Minh Châu ghi ngoài bìa tập giấy: “Khoản một nghìn hai trăm lượng của Phùng gia chưa giải ngân; thư mới xác nhận điều kiện hôn sự không còn áp dụng, không phát sinh nghĩa vụ vay. Khế mua bán lập riêng.” Nàng đặt bản thư sau dòng ghi chú, không kẹp nó vào lịch trả.
Hội đồng bàn đến khoản dự phòng. Tỷ lệ chưa được chốt, nên Uyển Ninh không điền con số vào quy chế. Mọi người thống nhất chỉ bàn trích dự phòng từ lợi nhuận còn lại sau phần quỹ nữ quyến và các nghĩa vụ đến hạn. Nếu hụt thu, trước hết hoãn khoản mở rộng chưa thiết yếu, sau đó thương lượng lại kỳ hạn với chủ nợ. Tiền công đã nhận, phần quyền của Kỳ An và bạc trong kho quỹ không được dùng bù thiếu hụt.
Thẩm thị yêu cầu ghi rõ tỷ lệ dự phòng vẫn chưa quyết. Minh Châu sửa câu chữ, từng người đọc lại. Không ai lấy phần trống ấy làm căn cứ để tự quyết sau này.
Cuối cùng, Uyển Ninh mở bản dự thảo gia phả đã sửa theo khế gốc. Dòng lệ trích một phần mười hoa lợi hai trà đ**m được khôi phục, ghi căn cứ là khế có dấu đã kiểm tra và bản sao lập trước nhân chứng. Nàng không thêm tên người bị nghi sửa trang. Sổ lĩnh thẻ bị nhòe; lời khai chỉ xác nhận từng phần việc; người trực tiếp xén trang vẫn chưa thể xác định.
“Xin từng nhánh đọc một lượt,” nàng nói. “Chỗ nào cần sửa, xin chỉ rõ dòng và căn cứ.”
Tôn thị đọc phần lệ quỹ và quyền lợi nữ quyến. Hoài Tín đối chiếu cách ghi khoản ứng với giấy chuyến hàng. Hoài Chương xem phần quản lý trà trang cùng điều kiện phải trình hội đồng. Thẩm thị kiểm dòng ghi quyền của Kỳ An, còn Minh Châu dò từng trang với bản sao khế.
Mỗi người đọc xong mới ký nhận nội dung đã đối chiếu. Những chữ ký đặt bên phần mình xác nhận; không ai ký thay người khác. Khi bản cuối được lập, gia phả sẽ có hai bản sao, từng trang được so khớp rồi đặt dưới niêm mới, một bản ở từ đường, một bản tại quỹ nữ quyến.
Mọi điều khoản đã được đọc thành tiếng. Hoài Chương đẩy bút về phía Uyển Ninh, chờ nàng ký trước vào sổ trách nhiệm.