Tống Ẩm Băng là người Lương Kinh, tổ tiên mấy đời đều là bậc đèn sách. Nhưng đến đời phụ thân hắn thì căn cơ bại hoại, ông cụ già rồi chết đi ở chức Điển tịch Quốc Tử Giám, một chức quan mạt hạng tòng cửu phẩm. Huynh đệ trong tộc đa phần là hạng lầu bầu, thi cử mãi chẳng đậu. Duy chỉ có Tống Ẩm Băng từ thuở thiếu thời đã đỗ tiến sĩ cập đệ, làm Thứ cát sĩ ở Hàn lâm viện được một năm thì được Triệu Hà Minh nhìn trúng, bái nhập môn hạ, một lòng khổ học hình danh.
Tống Ẩm Băng mang tư chất bẩm sinh không thấp, nhưng lại là hạng phái ‘điền viên’* mà quan trường Lương Kinh ai nấy đều coi thường. Hắn không giỏi giao thiệp, kỵ việc kết đảng lập hội, coi danh lợi như gió thoảng mây trôi. Dù là môn sinh của Triệu Hà Minh, có thể thông tận trời đến chỗ Thủ phụ Nội các Triệu Hán Nguyên, hắn cũng chưa bao giờ chịu mượn thế để luồn cúi trên con đường quan lộ. Giống như phụ thân mình, làm quan mười mấy năm vẫn cứ quanh quẩn ở cái chức bát cửu phẩm. Ngay cả Giang Huệ Vân cũng sốt ruột thay cho người trẻ này, nhưng Tống Ẩm Băng vẫn cứ giữ cái nết ấy, lúc nhàn rỗi lại ra khe núi buông cần, cũng nhờ thế mà kết giao với Thượng thư Hộ bộ là Hà Lễ Nho.
*Phái điền viên là một trường phái văn học / nghệ thuật ca ngợi cuộc sống nông thôn, thiên nhiên, sự giản dị và thanh bình.
Hà Lễ Nho là một vị quan mẫu mực, dốc hết tâm huyết cả đời, bái quan đến chức Bộ thủ*, nắm giữ quốc kế của đại Lương. Cả đời ông chỉ cưới một thê tử, sinh được một mụn con gái duy nhất, tên gọi Ảnh Liên.
*Bộ thủ: quan viên đứng đầu một bộ.
Giữa chốn thanh phong sơn thủy, vị danh thần bạc đầu vì quốc kế ấy gặp được vị quan Hình bộ cao khiết hiền lương, hai người đàm từ luận thi, thưởng trà ngắm cá, kết thành đôi bạn vong niên. Mãi đến mấy năm sau, nhờ thê tử là Lưu thị nhắc nhở, ông mới sực nhớ đến chuyện gia kế trong phủ mà mình đã bỏ bễ từ lâu. Ý định chiêu rể vừa nhen nhóm, ông liền nhờ Triệu Hà Minh làm mai. Hai nhà Hà – Tống nhanh chóng định thân, chỉ đợi Ảnh Liên đến tuổi cập kê là có thể thành toàn chuyện hỷ.
Ảnh Liên bẩm sinh mắc bệnh câm, không thể nói năng, nhưng lại viết chữ rất đẹp. Tống Ẩm Băng cùng nàng dùng thơ văn gửi gắm tâm tình, tuy chưa hành đại lễ nhưng đã sớm có thần giao cách cảm qua bút mực. Dù nhìn thế nào, đây cũng được coi là một đoạn nhân duyên cực tốt.
Thế nhưng năm Phụng Minh thứ mười, Lưu thị giết phu quân. Hà gia sụp đổ chỉ sau một đêm, Ảnh Liên bị tông tộc ruồng bỏ, phải nương náu ở chùa Thiên Cơ, từ đó tuyệt giao không gặp Tống Ẩm Băng, hôn sự này cũng vì thế mà gác lại.
Tống Ẩm Băng vốn dĩ đưa mẫu thân, ấu đệ và một gia nhân cư ngụ tại căn nhà cũ Tống gia cạnh chùa Thiên Cơ. Sau vụ hỏa hoạn, nhà cửa ven dòng sông hộ thành phía nam đa phần đều bị Binh mã ti tạm thời phong tỏa. May mà Giang Huệ Vân luôn sẵn lòng giúp đỡ đám học trò của Triệu Hà Minh, thấy mẫu thân già và đệ đệ yếu ớt của Tống Ẩm Băng không nơi nương tựa, liền bảo gia nhân dọn dẹp ba gian phòng trống phía sau Triệu phủ cho gia đình hắn tạm trú.
Lúc này, Tống Ẩm Băng trọng thương đầy mình, lại bị Trương Dược cho một cước đến mức hộc máu hôn mê, Giang Huệ Vân lo lắng khôn nguôi, thức trắng đêm mời thái y vào phủ trị liệu.
Cái gọi là phạt nặng của Lý Hàn Chu, kỳ thực chỉ nhẹ hơn dùng trượng đánh chết đúng một nấc. Lúc này hắn tuy đã tỉnh lại nhưng cơn sốt cao mãi không lùi, người cứ co giật liên hồi. Thái y thì đã quá quen với loại thương tích này, nhưng mẫu thân già và đệ đệ của Tống Ẩm Băng nào đã thấy qua cảnh tượng ấy, nhìn hắn đau đớn mà chẳng thể làm gì, chỉ biết ôm nhau khóc nức nở bên giường.
Tống Ẩm Băng thấy vậy lòng cũng xót xa vô cùng, chỉ biết phủ phục trên sập, khẩn cầu Giang Huệ Vân đưa hai người ra ngoài. Triệu Hà Minh ngồi bên giường, đích thân giúp thái y giữ chặt lấy Tống Ẩm Băng đang co giật: “Ngày hôm qua ở nha bộ, con đã hứa với ta thế nào?”
Tống Ẩm Băng chật vật chống nửa thân trên dậy, dập đầu ngay trên gối: “Lão sư… học trò có lỗi với người.”
Thái y vội ấn eo hắn xuống: “Thượng thư đại nhân, cứ để hắn tịnh dưỡng đã, thuốc trên người hắn mà bị quẹt mất thì bỏ phí hết.”
Triệu Hà Minh không nói gì nữa, Tống Ẩm Băng bấy giờ mới nằm xuống lại. Thái y xức thuốc xong, thu dọn hòm thuốc, đứng dậy hành lễ với Triệu Hà Minh: “Đã thụ ân đức của Thượng thư đại nhân mấy lần, tiền chẩn bệnh hạ quan xin phép không nhận. Còn về đơn thuốc điều dưỡng trong, để hạ quan ra ngoài cân nhắc kỹ rồi mới giao cho phủ đi bốc.”
Triệu Hà Minh đứng dậy đáp lễ: “Đa tạ. Xin hỏi thái y, hắn ở tuổi này mà hộc máu, liệu có… nguy hại đến tính mạng không?”
Thái y liếc nhìn Tống Ẩm Băng một cái, cười khổ: “Vết đá trước ngực này tuy không trúng tử huyệt nhưng cái hiểm là ở vết thương dùng trượng. Cũng may là chỉ dừng ở mức này, nếu đánh thêm vài trượng nữa khiến độc hỏa công tâm, e là… chỉ có con đường chết.”
Nói xong, ông thở dài, đi ra gian ngoài kê đơn. Giang Huệ Vân ở bên ngoài an ủi mẫu thân và đệ đệ của Tống Ẩm Băng, Triệu Hà Minh ra hiệu cho gia nhân đóng cửa sổ lại rồi ngồi xuống, cúi đầu bảo Tống Ẩm Băng: “Con bị hai nha môn Khoa Đạo lợi dụng rồi.”
Tống Ẩm Băng ho một tiếng, run rẩy đáp: “Học trò hiểu…”
Triệu Hà Minh thở dài: “Lục khoa nắm quyền kê tra lục bộ bách ti, Đô sát viện chủ trì giám sát quan lại trong ngoài. Bọn họ vốn dĩ là ngôn quan, bọn họ chịu trượng ở Thần Vũ Môn giống như là đang tạo thanh danh với thiên hạ. Con là quan của Hình bộ ta, gánh vác bộ vụ trên vai, thanh danh xưa nay chưa bao giờ cầu dưới gậy gộc. Trận đòn này hạ xuống, Hình khoa và Đô sát viện mang thương tích đổi lấy thanh danh lẫy lừng, còn con thì sao? Con thay bọn họ mở miệng, gào lên một câu ‘trời cao giáng tội’, con nhận lại được gì? Con suýt chút nữa đã bị bệ hạ dùng trượng đánh chết!”
Tống Ẩm Băng chậm rãi ngẩng mặt lên, nghẹn ngào: “Lời giáo huấn của lão sư, học trò đều thấu triệt, nhưng học trò… là tự nguyện.”
Triệu Hà Minh lắc đầu: “Con hà tất phải thế.”
Tống Ẩm Băng đau đến mức nhíu chặt mày, ngay cả giọng nói cũng không giữ nổi bình tĩnh: “Binh mã ti trình báo… cháy lớn chùa Thiên Cơ khởi phát từ Quan Âm đường, mà tăng nhân trong đó đều bị thiêu chết, chỉ còn… chỉ còn Ảnh Liên sống sót. Giờ đây chùa Thiên Cơ đã thành phế tích, không bằng không chứng, Binh mã ti coi nàng là tội đồ, bệ hạ… bệ hạ lại có lòng muốn kết án trên người nàng. Nàng chỉ là một cô nhi… nàng không nơi nương tựa, mạng như cỏ rác, ngoại trừ các ngôn quan của hai nha môn Khoa Đạo, còn ai chịu mở miệng vì nàng đây…”
“Cho nên con cũng đi quỳ ở Thần Vũ Môn.”
Triệu Hà Minh nghiêng đầu nhìn thân hình Tống Ẩm Băng: “Cái phong thái của người đọc sách không cần nữa, thể diện của sư môn cũng không cần nữa, biết rõ là lấy trứng chọi đá mà vẫn không chịu quay đầu, con thật đúng là ngoan cố!”
Tống Ẩm Băng bắt đầu ho khan, cả người run rẩy, lớp áo lót vừa thay xong trong nháy mắt đã bị máu tươi thấm đẫm. Hắn liều mạng vùng vẫy để quỳ lạy, dập đầu với Triệu Hà Minh: “Học trò từ khi bái nhập môn hạ của lão sư đến nay vẫn chẳng có tiến bộ, nhìn Tiểu Phù làm đến chức Thị lang, mà học trò vẫn cứ luẩn quẩn ở bộ ti. Học trò phụ lòng lão sư đã lâu, nay biết sai mà không chịu sửa, xin lão sư… trọng phạt…”
Triệu Hà Minh ngồi thẳng người, nhìn bóng vật mờ nhạt trên đất, im lặng một hồi mới nói: “Con bảo ta phải trọng phạt thế nào? Ngọc Lâm như thế, con cũng như thế, mấy ngày nay sư mẫu của các con đã dốc hết tinh thần vào người các con rồi…”
Triệu Hà Minh nói đoạn liền thở dài: “Các con không thông cảm cho nàng, nhưng ta thì có.”
Nhắc đến Giang Huệ Vân, Tống Ẩm Băng gục đầu xuống gối không nói gì, nhưng hốc mắt đã nóng bừng lên. Triệu Hà Minh tiếp tục: “Từ khi con gái Lưu thị vào ngục, nàng ta tự giam mình trong chùa Thiên Cơ, không chịu gặp con nữa. Với tư cách là sư trưởng, ta không đành lòng nhìn học trò của mình vì một tờ hôn ước vốn đã vô giá trị mà tự làm hại bản thân, tự hủy hoại tiền đồ. Ngọc Lâm đã tổn hại, ta đã không giúp được nó, còn con ta vẫn có thể bảo vệ, nhưng con phải hứa với ta, buông bỏ con gái Lưu thị kia đi…”
“Lão sư, người là chiếc ô che của bách quan mà!”
Tống Ẩm Băng ngắt lời Triệu Hà Minh, bỗng nhiên thốt ra một câu khiến Triệu Hà Minh phải giật mình.
Tiếng người ngoài cửa cũng im bặt đúng lúc, trong phòng bóng nến loang lổ, ánh nến như hơi thở con người, bên tay Triệu Hà Minh, khi mờ khi tỏ. Giọng Tống Ẩm Băng khẩn thiết: “Trần Hạnh Lâm bị Trấn phủ ti hình sát, lão sư không tiếc dâng mũ ô sa quỳ trước ngự điện cũng phải vì ông ấy mà chính danh, vì ông ấy mà minh oan. Lão sư giữ lòng nhân nghĩa, lấy thân phụng đạo. Từ khi lão sư nắm quyền Hình bộ đến nay, cứu giúp quan viên nào chỉ trăm mười? Nhưng lão sư tại sao, chưa bao giờ chịu đem lòng nhân đức ấy đối đãi với nữ tử?”
Tại sao chưa bao giờ chịu đem lòng nhân đức ấy đối đãi với nữ tử?
Trên công đường thẩm vấn Lưu thị, Ngọc Lâm cũng từng hỏi Triệu Hà Minh một câu tương tự. Khi đó nàng đã cởi bỏ quan bào, khoác áo cho thân hình mong manh của Lưu thị. Mái tóc dài xõa trên vai, nàng nhòa lệ nhìn Triệu Hà Minh, thảm thiết hỏi y: “Lòng nhân nghĩa của người, tại sao chưa bao giờ đối đãi dành cho nữ tử?”
Triệu Hà Minh khi đó không thể trả lời Ngọc Lâm, lúc này đối diện với Tống Ẩm Băng cũng vẫn chỉ là sự im lặng. Cũng may Tống Ẩm Băng dù sao cũng không phải Ngọc Lâm, thấy Triệu Hà Minh cúi đầu không nói, cũng biết mình đã lỡ lời.
“Học trò… mạo phạm lão sư, học trò biết lỗi.”
Triệu Hà Minh lắc đầu, lật tay lại, nhẹ nhàng vỗ vỗ mu bàn tay Tống Ẩm Băng.
“Lời này là ai nói với con? Ngọc Lâm?”
Tống Ẩm Băng không phủ nhận.
Triệu Hà Minh cười than: “Nó chính là vì như thế mà tự đưa mình vào đường cùng đấy.”
Tống Ẩm Băng gật đầu: “Nhưng học trò ngưỡng mộ muội ấy.”
Triệu Hà Minh không bày tỏ thái độ gì, Tống Ẩm Băng lại tiếp thêm một câu: “Muội ấy với Lưu thị vốn không quen biết mà còn có thể cởi áo che chở. Huống hồ học trò đã sớm hứa hẹn cả đời với Ảnh Liên.”
Hắn vừa dứt lời, cửa phòng bỗng vang lên tiếng động. Triệu Hà Minh ngẩng đầu, thấy Giang Huệ Vân chỉ có một mình, đẩy cửa bước vào.
Triệu Hà Minh nói: “Nàng về nghỉ ngơi đi, bên này để ta đích thân trông coi.”
Giang Huệ Vân không đáp lời y, trên mặt hiện rõ vẻ vừa mừng vừa lo: “Tiểu Phù tới rồi.”
Triệu Hà Minh và Tống Ẩm Băng đều sững sờ.
Triệu Hà Minh nhìn ra màn mưa lớn ngoài sân: “Nàng chẳng phải nói nó còn đang bệnh sao? Mưa vẫn chưa tạnh, nó qua đây bằng cách nào?”
Giang Huệ Vân cau mày: “Vị Chỉ huy sứ của Bắc trấn phủ ti kia cũng đến, hắn là thượng sai, trong thành Lương Kinh đi lại không ai cản trở. Thiếp nghe tiền viện thông báo, ngựa của hắn đã dắt đến tận cửa chính đường rồi. Lòng thiếp vốn không vui, nhưng thấy Tiểu Phù ngồi trên ngựa của hắn, thôi thì cũng bỏ qua. Đúng rồi, Ẩm Băng.”
Tống Ẩm Băng ngẩng đầu đáp: “Có học trò.”
Giang Huệ Vân vén lại lọn tóc mai hơi rối: “Tiểu Phù nói nó có cách giúp con gái Lưu thị, nhưng nó muốn gặp con một lát, con hiện giờ…”
Tống Ẩm Băng vội nói: “Học trò không sao…”
Giang Huệ Vân nhìn Triệu Hà Minh: “Chàng thấy thế nào.”
Triệu Hà Minh thu lại ánh nhìn, đứng dậy sửa sang lại chăn đệm cho Tống Ẩm Băng rồi mới đứng thẳng người nói: “Để nó vào đi.”
Giang Huệ Vân vẫn đứng yên trước cửa không nhúc nhích.
Triệu Hà Minh lộ vẻ nghi hoặc nhìn thê tử, Giang Huệ Vân cũng chẳng nể mặt y, nói huỵch tẹt: “Tiểu Phù nói rồi, nó không muốn gặp chàng.”
—
Đêm đã về khuya, Ngọc Lâm lướt qua Triệu Hà Minh ngay trước cửa phòng Tống Ẩm Băng.
Ngọc Lâm dừng bước, giống như trước đây, hành lễ ấp thụ* với Triệu Hà Minh. Triệu Hà Minh vốn đã đi lướt qua nàng, nhưng thấy nàng vẫn mặc bộ đồ đơn sơ của quan tì, những ngón tay hành lễ thì xanh tím một mảng, không kìm được quay lại hỏi một câu: “Đã khá hơn chút nào chưa?”
*Ấp lễ: Tay trái áp tay phải (với nữ thì tay phải áp tay trái), tay giấu ở trong áo, nhấc tay lên, cúi đầu 90°, sau đó đứng dậy đồng thời hai tay vẫn ngang lông mày rồi để tay xuống.
Ngọc Lâm buông thõng hai tay, mỉm cười gật đầu với y, nhưng không trả lời mà xoay người định bước vào phòng Tống Ẩm Băng.
“Ngọc Lâm.” Triệu Hà Minh nghiêng mình gọi nàng lại.
Trong sân vườn đẫm mưa phùn, hai người che ô đối diện nhau. Triệu Hà Minh bình thản nói: “Con không thể nào cứu được con gái Lưu thị đâu.”
Ngọc Lâm bước lên hành lang, đặt ô xuống. Gió thổi tung mái tóc dài xõa trên vai nàng, sắc mặt nàng trắng bệch, người cũng gầy đi trông thấy, nhưng giọng nói lại cực kỳ vững vàng.
“Ta thật sự rất không thích việc ngài chỉ dùng một câu nói mà phán xét cả cuộc đời của bọn ta.”
“Bọn ta?”
“Phải.” Ngọc Lâm cúi đầu nhìn xoáy vào Triệu Hà Minh: “Kể từ khi ta cởi bỏ quan phục, ta đã cùng chung hang hốc với đám sâu kiến, không bao giờ… cùng lối chung đường với ân sư nữa.”
