【Sự trong sạch quan trọng hơn thể diện.】
Ta đứng nhìn một lúc: “Chàng viết cái này sao?”
Chàng ừm một tiếng: “Ừm.”
Ta hỏi tiếp: “Không sợ người ta chê cười Lễ bộ đại nhân mất mặt sao?”
Bùi Quan Lễ đăm đăm nhìn khói sương mờ mịt trong quán, giọng nói trầm tĩnh: “Thể diện mà phải đổi bằng cách cúi đầu khuất phục người khác, thì chẳng được gọi là thể diện.”
Kể từ khi quy định mới được ban hành, lô gạo đầu tiên bị rạch bao lấy lõi nghiệm thu là gạo cứu trợ gửi đến kho Tế Dân ở phía tây thành. Ta vốn định chỉ đến xem quy trình, nhưng khi đến nơi mới phát hiện đám đông bách tính đang chầu chực bên ngoài. Có đàn bà bồng bế trẻ con, có ông già chống gậy run lẩy bẩy, cũng có những phu khuân vác áo quần mỏng manh phong phanh.
Trước đây mỗi lần phát lương cứu trợ, họ chỉ được phép đứng hóng từ xa. Quan coi kho bảo gạo ngon, họ răm rắp mang về. Lỡ nấu lên có mùi hôi mốc, họ cũng đành c.ắ.n răng chịu đựng. Nhưng lần này, quan lại công khai x.é to.ạc bao gạo ngay trước mặt mọi người, lấy mẫu cả ở lớp ngoài lẫn tận sâu trong lõi. Những hạt gạo trắng ngần tuôn rơi xuống rây, dưới ánh mặt trời rọi chiếu, từng hạt hiện lên rõ mồn một.
Một người phụ nữ bỗng bật khóc nức nở. Đứa bé trong lòng giật mình bám rịt lấy vạt áo mẹ. Ta bước đến gặng hỏi nguyên do. Bà quệt nước mắt, mếu máo kể lể: “Năm ngoái nhà tôi cũng đi lĩnh gạo cứu trợ, mang về nấu một nồi, vị đắng chát. Con tôi ăn xong đổ bệnh nằm liệt giường nửa tháng trời. Tôi lên kho hỏi cho ra nhẽ, bọn họ lại mắng nhà nghèo mà còn kén cá chọn canh.”
Bà nhìn chằm chằm vào những hạt gạo trong rây, giọng run rẩy: “Hóa ra gạo cũng có thể để cho người ta nhìn thấu thế này.”
Ta im bặt, Bùi Quan Lễ đứng bên cạnh cũng lặng thinh hồi lâu.
Khi trở về phủ, chàng cặm cụi chép lại toàn bộ quy định mới của Lễ bộ một lần nữa. Ta nhìn xấp giấy dày cộm trên bàn: “Chẳng phải đã ban hành rồi sao?”
Chàng ngừng b.út: “Chép thêm một bản, để ở nhà.”
“Vì sao?”
Chàng cúi đầu tiếp tục viết, nét b.út hết mực vững chãi: “Để sau này không quên, sửa đổi luật lệ không phải chỉ để nghe cho êm tai.”
Ta mài mực cho chàng: “Vậy để làm gì?”
“Để người nhận gạo, không bao giờ phải nghe những câu mắng c.h.ử.i kén cá chọn canh nữa.”
Chớm hè, nhịp sống kinh thành dần trôi qua êm ả.
Nương ta rảnh rỗi vun xới một khoảnh lúa nhỏ trong góc biệt viện. Thanh Hòa cứ lải nhải bảo đất kinh thành khô cứng, lúa khó mà bám rễ. Nhưng ngày nào nương cũng chăm bón, tưới tắm tỉ mỉ hơn cả người ta trồng hoa cúc hoa lan. Đến mùa thu, mấy khóm lúa ấy thế mà lại trổ bông, tuy bông lúa hơi còm nhom nhưng vẫn ngả một màu vàng óng ả.
Nương ta cẩn thận cắt bông lúa đầu tiên, cất vào chiếc hộp cũ của Thẩm gia: “Để cho ngoại tổ con xem.”
Buổi chạng vạng, Bùi Quan Lễ mang về một bản quy định Lễ bộ mới vừa được duyệt sửa.
“Quy định mới về gạo cống đã hoàn thiện rồi sao?”
Chàng gật đầu: “Thánh thượng đã phê chuẩn.”
Ta lật mở một trang, đọc thành tiếng:
【Phàm là nghiệm thu gạo cống nạp và gạo cứu tế, tuyệt đối không được lấy mẫu hời hợt trên bề mặt, phải rạch bao lấy mẫu tận trong lõi. Phàm là những vụ án trọng điểm liên quan đến dân sinh, lời khai của nhân chứng không vì sang hèn, nam nữ hay xuất thân mà bị xem nhẹ.】
Bùi Quan Lễ hỏi: “Không vừa ý chỗ nào sao?”
Ta khẽ lắc đầu cười phá lên: “Chỉ là nghĩ, nếu phụ thân ta mà thấy được dòng này, chắc tức đến mất ngủ.”
Chàng làm bộ đăm chiêu suy nghĩ: “Đó cũng xem như là một niềm vui ngoài ý muốn.”
[Truyện được đăng tải duy nhất tại MonkeyDD.com -
Ta mang bản quy định sang cho nương xem. Bà vốn chẳng biết mấy chữ, chỉ loáng thoáng nhận ra bốn chữ “nhân chứng” và “sang hèn”. Bà vuốt ve dòng chữ ấy, ngập ngừng hỏi: “A Ninh, nếu hai mươi năm trước cũng có luật lệ này, ngoại tổ con có lẽ đã không phải c.h.ế.t oan uổng phải không?”
Bùi Quan Lễ đứng ngoài cửa, khẽ đáp: “Vậy nên từ nay về sau, bắt buộc phải có.”
Nương ngước nhìn chàng. Trước đây hễ cứ thấy quan, bà lại quen thói cúi đầu khúm núm. Nhưng lần này, bà ngẩng cao đầu, trịnh trọng cúi rạp người thi lễ: “Đa tạ đại nhân.”
Bùi Quan Lễ vội vã đáp lễ: “Người cần tạ ơn là Tống Tri Ninh.”
Nương nhìn sang ta, đôi mắt ngấn lệ nhưng miệng cười rạng rỡ: “Đúng vậy, nên tạ ơn nữ nhi của ta.”
Đêm buông, chúng ta ngồi hiên nhà bóc quýt. Bùi Quan Lễ vẫn kiên nhẫn bóc sạch từng sợi xơ trắng.
Ta giật lấy múi quýt đã được bóc trơn láng: “Chàng bóc mãi cả năm trời rồi, không thấy phiền sao?”
Chàng cầm lấy múi khác: “Không phiền.”
Ta tống tọt múi quýt vào miệng: “Sao lại không phiền?”
“Vì nàng không thích.” Chàng đặt phần quýt đã bóc xong vào tay ta, rồi lặng lẽ đổi chén trà đắng trên bàn thành một chén nước mật ong ngọt lịm.
Ta khẽ tựa đầu vào vai chàng: “Bùi Quan Lễ, cuốn sổ gia quy còn đó không?”
Chàng rút từ trong tay áo ra. Ta mở trang đầu tiên. Dấu ấn đêm tân hôn vẫn vẹn nguyên ba dòng quy củ ấy:
【Phu nhân không được để bụng đói.】
【Phu nhân không được khóc khi đi ngủ.】
【Nếu phu nhân xung đột với lễ pháp, lấy phu nhân làm đầu.】
Phía sau đã chằng chịt thêm bao nhiêu điều khoản mới, ở trang cuối cùng, là dòng gia quy chàng vừa nắn nót thêm vào.
【Nếu thế tục xung đột với công lý, lấy công lý làm đầu.】
Ta ngước mắt hỏi: “Đây cũng là quy củ của nhà chàng sao?”
Bùi Quan Lễ nắm lấy tay ta: “Trước kia là vậy, còn bây giờ, ta muốn nó trở thành quy củ của tất cả mọi người.”
Ta với lấy ngọn b.út, viết thêm một câu ngay phía dưới.
【Nếu gió tuyết xung đột với nẻo về, phu nhân và phu quân cùng chung đường về.】
Chàng nhìn dòng chữ: “Câu này ta viết rồi mà.”
Ta nghiêng đầu: “Thì cứ viết lại lần nữa. Quy củ quan trọng, ghi bao nhiêu lần cũng không thừa.”
Về sau, thiên hạ kinh thành vẫn gọi Bùi Quan Lễ là cuốn từ điển sống, nhưng chẳng biết tự lúc nào, lại chêm thêm một câu: Vị “cuốn từ điển sống” của Lễ bộ ấy, cuối cùng lại rước về một vị phu nhân giỏi phá vỡ quy củ nhất trần đời.
Khi tai nghe loáng thoáng câu nói ấy, ta đang lúi húi rây gạo ở sân sau tiệm cháo. Bùi Quan Lễ nhẹ nhàng phủi hạt gạo vô tình vương trên ống tay áo ta, khẽ thầm thì: “Phu nhân quả thật rất giỏi phá quy củ.”
“Phá không tốt sao?”
“Rất tốt.” Chàng đăm đăm nhìn ta, đáy mắt ngập tràn nụ cười mãn nguyện. “Quy củ tuyệt vời nhất trong cuộc đời ta, chính là cưới được nàng.”
HẾT.
